Malformacje naczyniowe i żylne Klinika Flebologii / Malformacje naczyniowe i żylne Wprowadzenie Opis schorzenia Czynniki ryzyka Sposoby leczenia Często zadawane pytania Niewydolność żylna u młodych dorosłych Wprowadzenie Wrodzone malformacje naczyniowe (tzw. angiodysplazje) należą do chorób o bardzo zróżnicowanym obrazie klinicznym. Mogą mieć one postać ograniczoną lub rozległą. Powstają one wskutek nieprawidłowych procesów rozwojowych na wczesnym etapie życia płodowego. Malformacje naczyniowe powstają już w fazie embrionalnej – najwcześniej od 6. tygodnia życia płodu. Szacuje się, że częstość ich występowania w populacji ogólnej wynosi nawet do 4%. Prowadzą do powstawania strukturalnych zaburzeń budowy układu naczyniowego, które z czasem doprowadzają do zaburzeń czynnościowych (części ciała, narządu czy kończyny). Choroba objawia się wizualnie w postaci patologicznie zmienionych naczyń stanowiących element układu krążenia. Większość malformacji naczyniowych rośnie wraz ze wzrostem dziecka. W odróżnieniu od naczyniaków malformacje nie zanikają wraz ze wzrostem dziecka, wręcz przeciwnie, powiększają się wraz z jego wzrastaniem. Z tego też powodu leczenie tego typu schorzeń najlepiej jest zaczynać po zakończeniu wzrastania dziecka, czyli po osiągnięciu tzw. wzrostu ostatecznego (dla dziewczynek jest to wiek po 16-18 r.ż., dla chłopców nieco później po 18-19 r.ż.). Objawy wynikające z występowania malformacji naczyniowych zależą zarówno od regionu anatomicznego, jak i od lokalizacji nieprawidłowości naczyniowych i od typu malformacji. Należy pamiętać, że malformacje naczyniowe mogą występować we wszystkich narządach i częściach ciała. Najczęściej jednak dotknięte są nimi: kończyny górne, dolne, miednica i tułów. Nieprawidłowe krążenie krwi w kończynach i narządach często skutkuje uporczywym bólem, obrzękami, przebarwieniami skóry oraz prowadzi do chorób wtórnych, objawiających się bólem, ograniczeniem funkcji, a nawet całkowitą utratą sprawności zajętej części ciała. Malformacje żylne – czy najczęstsze? Malformacje żylne są strukturami naczyniowymi o wolnym przepływie krwi (ang. low-flow vascular malformations – LFVMs) niewykazującymi cech złośliwienia. Zbudowane są z nieprawidłowych kanałów naczyniowych, mogących w skrajnych przypadkach przypominać duże venulektazje lub żylaki. Szacunkowo częstość występowania malformacji żylnych w populacji ogólnej sięga nawet 1.5%. Szacuje się, że stanowią one około 65-70% wszystkich malformacji naczyniowych. Trzeba pamiętać, że w przypadku malformacji żylnych około 20% Pacjentów ma więcej niż jedną malformację. Często towarzyszą one innym wadom wrodzonym i w przypadkach złożonych mogą być one elementem złożonych zespołów chorobowych. W zależności od etapu rozwoju, w którym doszło do zatrzymania formowania się układu żylnego płodu, malformacje żylne dzieli się na: pniowe (ang. truncular) – dotyczące dużych pni i struktur żylnych w naszym organizmie oraz pozapniowe (ang. extratuncular), dotyczące mniejszych struktur i gałęzi żylnych. Obraz złożonej, rozlanej malformacji żylnej uda prawego w wenografii MR. © Cezary Szary Malformacje pniowe powstają w późniejszym etapie embriogenezy i dotyczą głównych pni naczyniowych. Zaliczamy do nich takie zmiany w formowaniu układu żylnego, takie jak: aplazja / hipoplazja (całkowity brak lub niedorozwój naczyń), zwężenia lub błony (czy przegrody) w świetle naczyń i ektazje, czyli poszerzenia (miejscowe lub uogólnione). Malformacje pozapniowe powstają we wczesnym etapie embriogenezy. Dotyczą mniejszych naczyń, często kapilarnych. Mogą być ograniczone do jednego miejsca lub przybierać postać rozlaną. Wiedza o typie malformacji żylnej jest kluczowa dla planowania strategii terapeutycznej. Trzeba pamiętać, iż w przypadku złożonych malformacji żylnych leczenie (jeśli jest w ogóle możliwe) ma charakter postępowania wieloetapowego. Zespół Klippla-Trenaunaya (KTS) Najczęstszym zespołem chorobowym powiązanym z występowaniem złożonych malformacji żylnych zespół Klippla-Trénaunaya (KTS). Zespół ten w postaci typowej charakteryzuje się triadą objawów klinicznych: (1) występują tzw. malformacje kapilarne, (2) malformacje żylne oraz (3) przerost lub, rzadziej, zanik tkanki kostno-mięśniowej. W większości przypadków dotyczy jednej kończyny dolnej. Zmiany przechodzą najczęściej na dolną część tkanek miękkich grzbietu i okolicę pośladkową. U kobiet bardzo często objęte malformacją są również tkanki miękkie okolic krocza i sromu. W zespole Klippla-Trénaunaya typowo występuje tzw. żyła brzeżna (marginalna) Servelle’a. Jest to charakterystyczne dysplastyczne naczynie układu powierzchownego o przebiegu tylno-bocznym na kończynie dolnej. Często jest ona bardzo poszerzona i kręta. Nierzadko stanowi ona drogę krążenia obocznego i może być jedyną drogą odpływu żylnego z kończyny dolnej. Dlatego też przed jakąkolwiek interwencją w układzie żylnym u osoby z KTS należy sprawdzić dokładnie warunki odpływu w układzie żył głębokich. U tych Pacjentów Hipoplazja lub aplazja (całkowity brak naczynia) dotyczy najczęściej żył: udowej i/lub podkolanowej. Należy pamiętać, że w tego typu zespołach dysplazji żylnych naczynia tworzące malformację złożoną nie mają typowej budowy ściany naczyniowej. Często nie posiadają one zastawek żylnych. Nie tworzą więc de facto typowych żylaków i nie należy ich też tak samo traktować. W zespole Klippla-Trénaunaya dość często współwystępują również zmiany w budowie układu limfatycznego. Pacjent cierpi na zaawansowany obrzęk żylno-limfatyczny.Zespół Klippla-Trénaunaya należy odróżnić od zespołu Parkesa-Webera, którego istotą jest występowanie przetok tętniczo-żylnych. Charakterystyka malformacji żylnych: najczęstszy typ angiodysplazji w populacji ogólnej (około 65%) występują od urodzenia w 90% przypadków (choć mogą na początku nie być widoczne) typowe objawy: ostry, skurczowy, napięcie, uczucie ciężkości, przegrzania miejsce występowania: kończyny dolne (szczególnie udo i podudzie), twarz i szyja, tułów oraz narządy wewnętrzne stwierdzane mutacje genowe: TIE2, PIK3CA i TEK występują równie często u kobiet i mężczyzn rozwój objawów najczęściej w okresie dojrzewania widoczne jako sino-niebieskie zabarwienie skóry, miękkie, ściśliwe guzy podskórne; towarzyszy im często asymetria kończyn u kobiet wyraźne nasilenie objawów podczas ciąży i w trakcie zmian hormonalnych inne czynniki nasilające to: wysiłek fizyczny, długotrwałe stanie, zmiany temperatury i urazy Mechanizm powstawania malformacji żylnych Malformacje żylne powstają bardzo wcześnie za życia płodowego. Zazwyczaj już w 6-9 tygodniu. To właśnie wtedy, podczas kształtowania się układu naczyniowego, może dojść do nieprawidłowości w rozwoju żył. W przypadku malformacji żylnych, niektóre z naczyń żylnych formują się nieprawidłowo – są zbyt szerokie, kręte lub mają osłabione ściany. Najnowsze badania naukowe wskazują na istotną rolę genów w powstawaniu malformacji żylnych. Kluczowe znaczenie mają tu mutacje genów TIE2/TEK i PIK3CA. Wszystko wskazuje na to, że projekcie instalacji hydraulicznej naszego organizmy pojawiają się błędy już na etapie tworzenia planów. Te genetyczne „błędy w projekcie” prowadzą do nieprawidłowego rozwoju ścian naczyń żylnych. Czy wiesz, że? Jakakolwiek ingerencja terapeutyczna w malformację żylną powinna być poprzedzona wnikliwą oceną diagnostyczną. Dobra strategia leczenia, oparta na indywidualnych cechach Pacjenta i znaleziska żylnego, są kluczem do sukcesu. Zawsze podkreślamy, że pochopne działania bez odpowiedniego przygotowania mogą prowadzić do nasilenia problemu, a nawet trwałych uszkodzeń w ciele Pacjenta. W prawidłowo zbudowanych naczyniach żylnych ściana naczyniowa jest elastyczna i zawiera odpowiednią ilość włókien mięśniowych. W malformacjach żylnych ta struktura jest zaburzona:ściany naczyń są wiotkie i bardzo osłabione, brakuje lub jest zbyt mało komórek mięśniowych, naczynia żylne są nieregularnie poszerzone, często przypominają żylaki, przepływ krwi jest w ich obrębie spowolniony – może to prowadzić do wykrzepiania śródnaczyniowego. Diagnostyka malformacji żylnych Pierwszą czynnością w postępowaniu z malformacjami żylnymi jest ich odróżnienie od naczyniaków. Naczyniaki ujawniają się w ciągu kilku pierwszych tygodni życia, szybko rosną, wzrastając nieproporcjonalnie szybko w stosunku do wzrostu dziecka. Zdarza się, że ulegają inwolucji wraz z wiekiem. Malformacje żylne rosną proporcjonalnie z dzieckiem i nie znikają wraz z wiekiem. Przeciwnie z czasem zaburzają funkcjonowanie narządu lub kończyny i ulegają zmianom wtórnym, np. zapaleniom zakrzepowym. W rozpoznaniu wstępnym kluczowe miejsce pełni badanie USG Doppler wykonane przez specjalistę. Pozwala ono odpowiedzieć na pytanie, czy mamy do czynienia z malformację wolno- czy szybkoprzepływową (HFVMs). Malformacje żylne w badaniu dopplerowskim najczęściej wykazują spowolniony przepływ jedno- lub dwufazowy albo trudno uchwytny (podobnie jak malformacje limfatyczne, z którymi dość często współwystępują). W badaniu ultrasonograficznym często trudno jest określić rozległość zmiany i relacje do struktur głębokich. Z tego powodu w ich dokładnej (przedzabiegowej ocenie) posiłkujemy się oceną innymi metodami diagnostycznymi, takimi jak: flebografia cyfrowa niskodawkowa wenografia tomografii komputerowej (CTV) wenografia rezonansu magnetycznego (MRV)wenografia rezonansu magnetycznego (MRV) Ta ostatnia metoda obrazowa – wenografia rezonansu magnetycznego (ang. magnetic resonance venography, MRV) – jest badaniem z wyboru w przypadku tego typu zmian i jest niezbędna przy kwalifikacji Pacjenta do leczenia zabiegowego. W przypadku malformacji naczyniowych zawsze wykonywana jest ocena z podaniem gadolinowego środka kontrastowego z oceną dynamiczną zakontrastowania łożyska żylnego. Należy pamiętać, iż dobrze przeprowadzona diagnostyka wstępna przy użyciu ultrasonografii dopplerowskiej i wenografii rezonansu magnetycznego pozawala na mniejsze użycie jodowego środka kontrastowego w czasie zabiegu leczniczego, skrócenie czasu zabiegu, co się przekłada na pochłonięcie mniejszej dawki promieniowania jonizującego. Sposoby leczenia malformacji żylnych kompresjoterapia medyczna stosowana każdego dnia (wyroby uciskowe okrągło- i płaskodziane dobierane do anatomii Pacjenta, kryjące zazwyczaj całą kończynę dolną) leczenie farmakologiczne wspomagające (leki flebotropowe – pełną rolę zmniejszającą przepuszczalność naczyń, redukują obrzęk, poprawiają mikrokrążenie i działają przeciwzapalnie) i leczenie przeciwkrzepliwe często wdrażane na stałe leczenie małoinwazyjne przy użyciu metod nietermicznych (skleroterapia, klejenie żył, embolizacja chemiczna) zawsze pod kontrolą aparatury USG i RTG leczenie wewnątrzżylne termiczne (EVLA – laseroterapia, EVRF – fala radiowa) zapewnia precyzję działań, niskie ryzyko powikłań i krótki czas rekonwalescencji leczenie wewnątrznaczyniowe w ramach radiologii interwencyjnej modyfikujące drogi odpływu żylnego (angioplastyka żylna, stentowanie żył). leczenie chirurgiczne naczyń w wybranych przypadkach – stosowane zwykle w ciężkich przypadkach, przy dużych malformacjach z licznymi powikłaniami Dr hab. n. med. Michał Zawadzki i dr. n. med. Cezary Szary. Pracownia naczyniowa Kliniki Flebologii w Warszawie. Metody leczenia 01 / Kompresjoterapia 02 / Skleroterapia piankowa 03 / Laserowe zamykanie żył 04 / Klejenie żył 05 / Miniflebektomia 06 / Embolizacja żylna Najczęściejzadawane pytania Czy malformacje żylne są dziedziczne? Czy moje dziecko też może je mieć? Malformacje żylne mogą mieć podłoże genetyczne (odkryto już wiele mutacji genowych współodpowiedzialnych za ich występowanie), ale nie zawsze są dziedziczone. W wielu przypadkach występują tzw. mutacje spontaniczne. Jeśli w rodzinie występowały malformacje żylne, warto wykonać badania genetyczne i skonsultować się ze specjalistą. Ryzyko przekazania malformacji dziecku zależy od konkretnego typu zmiany i wzorca dziedziczenia. Czy w przypadku malformacji żylnej mogę bezpiecznie zajść w ciążę? Ciąża w przypadku Pacjentek z malformacją żylną jest możliwa, ale wymaga szczególnie dokładnej diagnostyki przedciążowej (całościowa ocena układu żylnego w USG Doppler oraz w wenografii MR pod kątem zmian w głównych pniach żylnych i występowania zaburzeń odpływu), oszacowania ryzyka zakrzepicy (dokładny wywiad rodzinny + badania w kierunku trombofilii wrodzonej) ciągłej opieki i monitorowania śródciążowo. Kompresjoterapia śródciążowo jest konieczna w tego typu przypadkach. Nie zalecamy by 3. trymestr ciąży wypadał latem, wtedy ryzyko zakrzepicy żylnej i powikłań zakrzepowo-zatorowych jest dużo wyższe. Ważne jest również wykluczenie na etapie przedciążowym anatomicznie uwarunkowanej niewydolności żylnej miednicy. W przypadku jej występowania, zaleca się wyleczenie zmian mogących powodować znaczne zaostrzenie objawów niewydolności żylnej na etapie śródciążowym. Zmiany hormonalne zachodzące w ciąży mogą istotnie wpływać na powiększenie się malformacji i jej niekorzystnego oddziaływania na układ żył głębokich. Plan porodu powinien być zawsze ustalony indywidualnie, uwzględniając lokalizację i wielkość malformacji. Czym charakteryzują się złożone malformacje żylne? Poza typowymi malformacjami prostymi takimi jak malformacja żylna czy limfatyczna, występują również złożone patologie będące mieszanką różnego rodzaju malformacji naczyniowych, naczyniaków i innych zaburzeń rozwojowych w obrębie tkanek pozanaczyniowych. Do najczęściej spotykanej patologii we flebologii o cechach złożonej wrodzonej malformacji naczyniowej należy zespół Klippla-Trénaunaya. Zespół ten po raz pierwszy opisany szczegółowo w roku 1900 przez dwóch francuskich lekarzy (Maurice Klippel and Paul Trénaunay) typowo charakteryzuje się zajęciem jednej kończyny, najczęściej nogi. Poza występowaniem naczyniaka płaskiego, dysplastycznymi żyłami na całej nodze lub jej części, towarzyszy mu zazwyczaj przerost tkanek miękkich i wydłużenie nogi, często wynikające z przerostu kości. Przyczyną tego typu zespołów są wczesne zaburzenia rozwojowe, do których dochodzi na etapie 3-6 tygodnia trwania ciąży. Z naszej praktyki wynika, iż u Pacjentów z tego typu zaburzeniami rozwojowymi naczyń problemem są ubytki w budowie, a także liczbie żył układu głębokiego i powierzchownego. Z tego względu podjęcie jakiegokolwiek leczenia powinno odbywać się po wykonaniu specjalistycznych badań obrazowych. W Klinice Flebologii zawsze w tego typu przypadkach zaczynamy od badania USG Doppler żył obejmującego swym zakresem kończyny dolne, często okolice intymne, miednicę małą i jamę brzuszną. Przed podjęciem leczenia u każdego Pacjenta ze złożoną malformacją naczyniową wykonywane są ponadto badania angio- lub wenograficzne w rezonansie magnetycznym lub tomografii komputerowej. W razie konieczności przeprowadzane są również wysokospecjalistyczne badania obrazowe wykonywane przez naszych lekarzy radiologów w warunkach szpitalnych, takie jak: flebografia lub warikografia. Jakie są najczęstsze powikłania malformacji żylnych? W przypadku braku profilaktyki bądź niewłaściwego leczenia malformacje żylne mogą prowadzić do szeregu problemów i potencjalnych powikłań. Najczęstsze powikłania to przewlekły ból, obrzęki, zakrzepica żylna, krwawienia oraz owrzodzenia na skórze. Mogą też powodować deformacje kończyny i zaburzać ich wzrost. W przypadku współwystępowania nadkrzepliwości wrodzonej (tzw. trombofilii) częściej dochodzi do powikłań zakrzepowo-zatorowych. Z tego też powodu stosowanie kompresjoterapii medycznej i leków przeciwkrzepliwych jest u tych osób konieczne. Duże malformacje mogą również ograniczać ruchomość stawów i upośledzać funkcję zajętej procesem chorobowym kończyny. Kiedy najlepiej rozpocząć leczenie malformacji żylnej? Leczenie malformacji żylnej najlepiej rozpocząć po dokładnej diagnostyce i wnikliwej ocenie objawów u dziecka. Wczesna interwencja nie zawsze jest lepsza, szczególnie u dzieci, u których malformacje żylne nie dają istotnych objawów, nie wpływają na rozwój kończyny czy narządu i nie wikłają się zakrzepicą żylną. U tych dzieci lepiej poczekać do zakończenia wzrostu i przeprowadzić przemyślane leczenie. Ważne jest stosowanie profilaktyki w młodym wieku: stosowanie wyrobów uciskowych na miarę, unikanie sportów urazowych i siłowych oraz unieruchomienia, które może doprowadzić do powikłań zakrzepowych. W sytuacjach ciężkich, stałego nasilania się objawów, zaleca się leczenie we wcześniejszych wieku: 12-16 lat. Dlaczego badanie USG Doppler żył miednicy i jamy brzusznej jest tak ważne?Boisz się inwazyjnych badań? 😟 USG Doppler żył miednicy i jamy brzusznej jest bezbolesne, bezpieczne i nieinwazyjne! W tym filmie wyjaśniamy, jak przebiega badanie i dlaczego jest tak ważne dla diagnostyki wielu schorzeń żylnych. Obejrzyj koniecznie, zanim pójdziesz na badanie żył! 👀 Dr Venus: wirtualna doradczyni Pacjenta Szukasz odpowiedzi na nurtujące Cię pytanie dotyczące żył? Zapytaj naszą Dr Venus! Zadaj pytanie Dr Venus Gdzie mogą występować malformacje żylne? Malformacje żylne najczęściej umiejscawiają się w obrębie: nóg – stanowią one aż 40-45% przypadków wszystkich malformacji żylnych. W okolicy głowy i szyi – 40% przypadków. W oklolicach intymnych u kobiet – również mogą się pojawiać, chociaż są mniej powszechne. 01 / Pajączki naczyniowe Poszerzenia naczynek podskórnych i żył siatkowatych to częsty objaw zwiastujący rozwój niewydolności żylnej. Nie należy bagatelizować ich występowania. 02 / Żylaki kończyn dolnych To najczęstszy objaw niewydolności żylnej kończyn dolnych. Nie należy bagatelizować ich występowania. W Klinice Flebologii chorobę żylną leczymy przyczynowo. 03 / Obrzęki żylne goleni Powiększenie obwodu goleni nasilające się wieczorem z towarzyszącym uczuciem ciężkości, to zwykle objaw niewydolności żylnej. Pomyśl o wykonaniu badania USG Doppler żył! 04 / Niewydolność żylna miednicy Bolesne i wydłużone miesiączki, ciężkość nóg w czasie menstruacji, bóle w czasie współżycia i pieczenie w okolicach intymnych to tylko niektóre objawy niewydolności żylnej miednicy. Dowiedz się więcej! 05 / Żylne zespoły uciskowe To grupa schorzeń żylnych uwarunkowanych anatomicznie, doprowadzających do wczesnego wystąpienia niewydolności żylnej miednicy i żylaków na nogach. Dotyka zarówno Pań, jak i Panów! 06 / Choroba żylna w ciąży Nie wiesz kiedy zacząć nosić pończochy uciskowe? Podejrzewasz żylaki sromu lub zauważyłaś nagły obrzęk kończyny w ciąży?! Nie czekaj na rozwój choroby żylnej – skonsultuj swoje objawy z naszym flebologiem. 07 / Żylaki powrózka nasiennego Nawet 40% przypadków męskiej niepłodności może mieć związek z żylakami powrózka nasiennego. Ta forma niewydolności żylnej miednicy jest jedną z częstszych przyczyn żylaków na nogach i powodem dyskomfortu w rzucie pachwin oraz moszny. Wczesna diagnostyka zwiększa szansę na pełne wyleczenie! 08 / Zakrzepica żylna Obrzęk nogi, ból i zaczerwienienie to sygnały alarmowe, których nie wolno lekceważyć. Zakrzepica żylna to stan nagły, wymagający natychmiastowej diagnostyki w USG Doppler. Nieleczona może prowadzić do groźnej dla życia zatorowości płucnej. 01 / 08 Nowoczesne leczenie żył Oferujemy leczenie zarówno w trybie ambulatoryjnym, jak i w ramach przyjęć na oddział dzienny. Pobyt jest krótkotrwały. Pacjent spędza w Klinice od 1 do 5 godzin. Umów wizytę