Predyspozycja genetyczna w powiązaniu z uwarunkowaniami anatomicznymi to w czasie ciąży najważniejszy czynnik warunkujący powstawanie żylaków i poszerzeń żylnych w zakresie drobnych naczyń podskórnych na nogach. Liczba przebytych ciąż to z kolei najważniejszy czynnik występowania żylaków okolic intymnych żylaków atypowych na nogach.

W ciąży wybitnie nasila się efekt hormonozależny związany z relaksacją i poszerzaniem łożyska żylnego. Nieprzypadkowo to właśnie po porodach dochodzi do ujawnienia się żylaków kończyn dolnych, niewydolności żylnej miednicy z towarzyszącymi żylakami okolic intymnych (krocza i sromu) oraz do powstania niebezpiecznych powikłań pod postacią zakrzepów.

W Klinice Flebologii oferujemy Państwu kompleksowe podejście do diagnostyki i leczenia chorób żylnych w okresie ciąży oraz w czasie połogu. Jest to okres w życiu kobiety, w którym narażone są one na wyjątkowo wysokie ryzyko incydentów zakrzepowo-zatorowych.

Justyna Wilczko

Według naszych wieloletnich obserwacji "ciąża" jest najważniejszym czynnikiem inicjującym rozwój niewydolności żylnej.

Opis schorzenia

Przyczyn pojawienia się choroby żylnej w ciąży jest wiele. W pierwszym trymestrze, gdy macica nie jest jeszcze duża, najbardziej negatywny wpływ na funkcję układu żylnego mają zmiany hormonalne, głównie w zakresie gospodarki estrogenowo-progesteronowej. W kolejnych tygodniach ciąży bardzo duże znaczenie ma zwiększająca się ilość krwi krążącej w łożysku naczyniowym, a w szczególności w układzie żylnym, który gromadzi nawet do 80% krwi krążącej.

Ostatni trymestr ciąży to często dominacja efektu mechanicznego. Powiększona monstrualnie macica w zależności od jej ułożenia i usadowienia płodu w jej wnętrzu potrafi uciskać układ żyły głównej dolnej i żył biodrowych w różnym stopniu.

Bardzo istotnym zagadnieniem z punktu widzenia kobiety zachodzącej w ciążę po raz 2 lub 3 jest fakt braku zastawek żylnych w obrębie żył jajnikowych i w układzie żył biodrowych.

Problem niewydolności lewej żyły jajnikowej (najczęstszy typ niewydolności u kobiet) wynika z braku zastawek w jej obrębie (do 15% populacji) lub wadliwego mechanizmu ich zamykania,
bądź niekorzystnego układu anatomicznego tejże żyły. W żyłach biodrowych brak zastawek to zjawisko bardzo częste (nie ma ich u 80- 90% pacjentek).

 W tych przypadkach jakikolwiek ucisk na spływ żylny, powoduje niemalże natychmiastowy efekt wychodzenia na wierzch żylaków w okolicach intymnych i na nogach. 

Obecnie coraz więcej rodzin posiłkuje się zapłodnieniem in vitro. Ten sposób zapłodnienia wiąże się z większa ekspozycją Pań na stymulację hormonalną przed ciążą i z większym "ryzykiem" posiadania ciąży mnogiej. Te sytuacje w szczególności predysponują do niewydolności żylnej miednicy i żylaków kończyn dolnych. Żylaki okolic intymnych pojawiające się pod koniec II trymestru, to znak, że problem wystąpił i należy go zweryfikować, najlepiej po 3-4 miesiącach od urodzenia dziecka.

Ciąża to również okres zwiększonej krzepliwości, ujawniającej się już pod koniec 2 miesiąca ciąży. Zwiększa się wówczas stężenie fibrynogenu, a spada stężenie AT-III i białka S. Należy pamiętać, iż długotrwałe unieruchomienie, brak ruchu, przyjmowanie małej ilości płynów, to czynniki istotnie zwiększające ryzyko wystąpienia zakrzepicy żylnej.

W Klinice Flebologii oferujemy wszystkim Paniom:

  • profesjonalny dobór kompresjoterapii ciążowej (wyroby najwyższej jakości światowej klasy producentów: Juzo, Sigvaris i Medi)
  • nowoczesne i małoinwazyjne podejście do leczenia niewydolności żylnej miednicy i żylaków okolic intymnych po porodzie (embolizacje wewnątrzżylne)
  • diagnostykę dopplerowską układu żylnego w ciąży z oceną nóg, okolic intymnych, miednicy małej i jamy brzusznej
  • przyczynowe leczenie żylaków kończyn dolnych powstałych po ciążach
  • diagnostykę układu żylnego po porodzie
    (wenografię MR) w 3 Teslowym rezonansie magnetycznym firmy Philips

Podsumowując, czynnikami zwiększającymi ryzyko pojawienia się żylaków w ciąży są:

  • rodzinne występowanie żylaków (statystyczne ryzyko rozwoju żylaków u osoby, u której jedno z rodziców ma żylaki wynosi 42%, jeśli oboje to ryzyko wzrasta nawet do 89%!)
  • sama ciąża (pierwsza niesie ze sobą istotnie zwiększone ryzyko rozwoju żylaków, każda następna zwiększa je dodatkowo)
  • leki hormonalne w ciąży
  • siedzący lub stojący tryb życia, odpowiadający za zastój krwi w żyłach kończyn dolnych
  • przyspieszone tycie w ciąży i otyłość
  • noszenie nieodpowiedniego obuwia oraz płaskostopie
  • ogrzewanie podłogowe w mieszkaniu
  • gorące kąpiele
  • niekorzystny anatomicznie układ naczyń żylnych w jamie brzusznej i miednicy małej, możliwy do weryfikacji w badaniach obrazowych (USG Doppler)

Ważne zagadnienia

1

Jak manifestują się objawy niewydolności żylnej w ciąży?

Objawy niewydolności żylnej w ciąży mogą wynikać z nakładania się niewydolności żylnej kończyn dolnych i żylaków miednicy, które powstają wskutek zwyżki hormonalnej i tzw. żylnych zjawisk uciskowych. Zdecydowanie najczęstszym objawem jest obrzęk wokół kostek, który dotyczy praktycznie co drugiej kobiety.

Żylaki u kobiet będących pierwszorazowo w ciąży, to zjawisko na poziomie 20-25%. Obrzękom towarzyszą zwykle uczucie ciężkości w obrębie podudzi (szczególnie odczuwane wieczorem) oraz ich kurcze (nasilające się w nocy).

Zdarza się jednak, że już w pierwszym trymestrze ciąży można zaobserwować cechy niewydolności zastawkowej głównych pni żylnych układu powierzchownego, bez ich nadmiernego poszerzenia. Zmiany te powodują dyskomfort, wrażenie ciężkości nóg oraz ból w trakcie chodzenia. Kobiety skarżą się głównie na zmiany skórne i żylaki, które powodują zmianę zabarwienia kończyn i okolic kostek. Każda kolejna ciąża to powiększające się ryzyko wystąpienia żylaków okolicy sromu i krocza. Ciąża może wywoływać również pojawienie się guzków krwawniczych w okolicy odbytu.

2

Jakiego typu zakrzepice żylne mogą wystąpić w okresie ciąży?

Najpoważniejszą jednostką chorobową występującą w ciąży i w okresie połogu jest zakrzepica żylna. Może wystąpić w kilku postaciach. Jako:

  • zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych: uchodzi za najmniej groźną, choć nawet w 20% przypadków wikła się zakrzepicą żył głębokich. Typowym jej objawem jest duży odczyn zapalny z towarzyszącą bolesnością i zaczerwienieniem. Najczęściej umiejscawia się w obrębie zmienionej żylakowato żyły. Leczenie jest zwykle zachowawcze, polega na stosowaniu preparatów miejscowych oraz na użyciu kompresji dobranej właściwie do zajętej procesem chorobowym kończyny dolnej.
  • zakrzepica żył głębokich: szacuje się, że w okresie ciąży i połogu jej częstość może przekraczać nawet 1% przypadków. Każda zakrzepica żył głębokich w ciąży musi być traktowana jako stan zagrożenia życia mogący zakończyć się zatorowością płucną. Zakrzepica żylna w ciąży leczona jest heparynami drobnocząsteczkowymi, pochodne kumaryny są przeciwwskazane.
  • W czasie ciąży dużym problemem stają się tzw. żylne zespoły uciskowe. Najczęściej wynika to z powiększania się macicy i ucisku na spływy biodrowe. Zdecydowanie częściej zakrzepice żylne w segmencie biodrowo-udowym stwierdzamy po stronie lewej. Wynika to głównie z asymetrycznej anatomii i niekorzystnych relacji tętnic do żył. Obecnie dysponujemy już metodami likwidującymi skrzepliny w żyłach biodrowych i udowych, zarówno w stadiach ostrych (do 2-3 tygodni od wystąpienia), jak i przewlekłych (6-9 miesięcy od ich wystąpienia). Więcej na ten temat można przeczytać w dziale stentowanie żył.
  • zakrzepica splotów żylnych miednicy małej i żyły jajnikowej: jest to niedoceniany i niedodiagnozowany typ zakrzepicy żylnej u kobiet w ciąży, w szczególności u Pań z żylakami splotów żylnych przymaciczych rodzących po raz 3 lub 4, u osób z niezdiagnozowaną nadkrzepliwością, po porodach rozwiązywanych cięciem cesarskim. Najczęstszy typ zakrzepicy w tej lokalizacji dotyczy prawej żyły jajnikowej (ponad 70% przypadków). Objawy silnego bólu (może imitować ból przy zapaleniu wyrostka robaczkowego), podwyższonej ciepłoty ciała czy nudności pojawiają się zwykle do 2-14 dni po porodzie. Jest to groźna choroba mogąca zakończyć się masywną zatorowością płucną.
3

Co najbardziej zwiększa ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej w ciąży?

Do najistotniejszych czynników ryzyka zwiększających częstość wystąpienia choroby zakrzepowo-zatorowej zaliczamy:

  • rozwiązanie drogą cięcia cesarskiego
  • ciążę mnogą
  • stan przedrzucawkowy
  • zespół hiperstymulacji (6-krotnie zwiększa ryzyko zakrzepicy)
  • stałe unieruchomienie
  • zakażenie ogólnoustrojowe
4

Czy można zapobiec wystąpieniu żylaków w ciąży?

Problem pojawiania się bądź nasilania się objawów niewydolności żylnej w ciąży uwarunkowany jest anatomicznie i podatnością żył na rozciąganie. Kobieta mająca skłonność do powstawania żylaków okolic intymnych nie jest w stanie na to bardzo wpłynąć.

Można jednak podejmować szereg działań zapobiegawczych, które zmniejszają ryzyko wystąpienia niewydolności żylnej kończyn dolnych i niewydolności żylnej miednicy.

W tym celu należy:

  • ograniczać długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej i stojącej
  • zmienić przyzwyczajenia w pracy (częściej wstawać, chodzić i uruchamiać mięśnie łydek)
  • unikać słońca i gorących kąpieli czy sauny, zwłaszcza w pozycji siedzącej
  • nosić w czasie ciąży profilaktycznie dobrane na miarę wyroby kompresyjne (pończochy lub rajstopy)
  • unikać ciężkich przedmiotów, starać się odpoczywać z wyżej uniesionymi nogami, częściej na lewym boku
  • wykonywać ćwiczenia aktywujące pracę łydek
  • tylko za zgodą lekarza prowadzącego ciążę zażywać preparaty wspomagające krążenie żylne (tzw. leki flebotropowe) i leki przeciwzakrzepowe

Klinice Flebologii zwracamy szczególną uwagę na leczenie niewydolności żylnej kończyn dolnych na etapie jej rozwoju i niewielkiego stopnia zaawansowania. W sytuacjach potwierdzonej w badaniu USG Doppler niewydolności żylnej nóg nie należy zwlekać z jej leczeniem. Problem najlepiej jest rozwiązać już przed pierwszą ciążą, po to, by nie dopuścić do rozwoju bardziej zaawansowanej postaci choroby żylnej.

Problem niewydolności żylnej w ciąży często jest o wiele bardziej złożony niż wydaje się być na pozór. W naszej praktyce bardzo często spotykamy przypadki bagatelizowania małych na początku objawów. Wciąż wiedza na temat żylnych zespołów uciskowych w miednicy małej i jamie brzusznej jest niewielka wśród lekarzy. Stąd tak ważne jest kształcenie w tym zakresie.
 

Sposoby leczenia

Planowanie ciąży a niewydolność żylna kończyn dolnych

Żylaki widoczne przed ciążą są jeszcze większym wyzwaniem. Dzięki nowoczesnym i wyjątkowo skutecznym metodom ich leczenia, takimi jak laser wewnątrzżylny nowej generacji (ELVeS 1470) czy klejenie żylaków, możliwe jest ich skuteczne leczenie na etapie planowania pierwszej ciąży czy każdej następnej.

Podsumowanie

  1. każda następna ciąża może być przyczyną wystąpienia niewydolności żylnej kończyn dolnych i miednicy małej
  2. niewydolność żylna miednicy połączona z objawami zastoju żylnego to trudno rozpoznawalna choroba występująca najczęściej po 2-3 ciążach
  3. zakrzepice biodrowo-udowe, częściej lewostronne, to jedna z najcięższych form zakrzepicy żylnej

Często zadawane pytania


Opinie pacjentów

Zakres usług

Klinika Flebologii to nowoczesna placówka medyczna zlokalizowana w sercu Warszawy oferująca diagnostykę i kompleksowe leczenie wszystkich chorób układu żylnego!