Choroba żylna w ciąży

Badanie USG w ciąży.

Wprowadzenie

Choroba żylna w ciąży to złożony problem zdrowotny obejmujący szeroki zakres schorzeń, w tym: niewydolność żylną kończyn dolnych, niewydolność żylną miednicy, zakrzepicę żylną i jej skutki, a więc incydenty zakrzepowo-zatorowe oraz zespół pozakrzepowy. Ciąża sama w sobie stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju choroby żylnej, ponieważ zmiany dokonujące się w organizmie przyszłej matki, takie jak: wzrost poziomu hormonów, zwiększenie objętości krwi krążącej czy ucisk macicy na naczynia żylne, predysponują do powstawania patologii żylnych. Każda następna ciąża to pogłębienie problemów żylnych. Dlatego tak ważne jest odpowiednie przygotowanie do ciąży, porodu i połogu. Profilaktyka choroby żylnej i leczenie niewydolności żylnej miednicy przed planowaną ciążą to dwa kluczowe zagadnienia, z których znaczenia powinny zdawać sobie sprawę przyszłe mamy.

Predyspozycje genetyczne i anatomiczne również odgrywają kluczową rolę w rozwoju choroby żylnej w ciąży. Szczególnie istotna jest predyspozycja genetyczna w połączeniu z uwarunkowaniami anatomicznymi, co ma szczególne znaczenie dla powstawania niewydolności żylnej miednicy i wtórnej do niej niewydolności żylnej kończyn dolnych. Duży zastój krwi żylnej w splotach żylnych przymacicz i gałęziach żył biodrowych wewnętrznych powoduje z kolei wzrost ryzyka zakrzepicy żylnej w ciąży i połogu.

choroba-zylna-ciaza choroba-zylna-ciaza

Choroba żylna w ciąży stanowi istotny problem medyczny, dotykający według najnowszych badań epidemiologicznych nawet 40-80% ciężarnych kobiet (częstość występowania zależy od liczby przebytych ciąż i porodów). Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa z kolei stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia kobiet w ciąży, będąc jedną z głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności matek w krajach rozwiniętych. Szacuje się, że ryzyko choroby zakrzepowo-zatorowej w ciąży jest 4-5 razy wyższe niż u kobiet niebędących w ciąży. Co więcej, ciąża mnoga, zespół hiperstymulacji jajników i stan przedrzucawkowy dodatkowo zwiększają ryzyko zakrzepicy żylnej. Szczególnie niebezpieczna jest zakrzepica splotów żylnych przymacicz i żyły jajnikowej prawej, która często jest niedodiagnozowana i może prowadzić do masywnej zatorowości płucnej.

Czynniki zwiększające ryzyko
wystąpienia choroby żylnej w ciąży

Niewydolność żylna

  • predyspozycje genetyczne (występowanie żylaków u krewnych pierwszego stopnia)
  • kolejne ciąże (każda następna zwiększa istotnie ryzyko niewydolności żylnej)
  • wiek ciężarnej powyżej 35 lat
  • nadwaga lub otyłość przed ciążą
  • niewydolność żylna stwierdzona i nieleczona przed ciążą
  • przebyta zakrzepica lub zakrzepowe zapalenie żył
  • praca stojąca lub siedząca przez wiele godzin
  • niestosowanie kompresjoterapii medycznej w ciąży

Zakrzepica żylna

  • trombofilia (nadkrzepliwość) wrodzona lub nabyta
  • przebyta zakrzepica żylna (zwłaszcza idiopatyczna, ciążowa lub estrogenozależna)
  • wiek ciężarnej powyżej 35 lat
  • cesarskie cięcie (szczególnie w trybie nagłym)
  • unieruchomienie w ciąży
  • zespół hiperstymulacji jajników
  • ciąża mnoga
  • choroby współistniejące (stan przedrzucawkowy, zespół antyfosfolipidowy, toczeń, choroby zapalne jelit, zespół nerczycowy)

Mechanizm powstawania choroby żylnej w ciąży

Mechanizm powstawania niewydolności żylnej w ciąży jest złożony i obejmuje kilka nakładających się procesów patofizjologicznych. Na poziomie hematologicznym i hemodynamicznym u kobiet w ciąży obserwuje się znaczący wzrost objętości krwi krążącej (nawet o 30-50%), przy czym wzrost objętości osocza (45%) przewyższa wzrost liczby erytrocytów (30%), prowadząc do spadku stężenia krwinek. Zwiększa się lepkość krwi i następuje aktywacja czynników prozakrzepowych. W układzie żylnym dochodzi do zastoju żylnego i spowolnienia przepływu krwi, szczególnie w kończynach dolnych.

Zmiany hormonalne odgrywają kluczową rolę w czasie ciąży i to przez cały czas jej trwania. Wysokie stężenie progesteronu powoduje rozluźnienie mięśni gładkich w ścianach naczyń żylnych i osłabienie ich napięcia. Estrogeny zwiększają przepuszczalność ścian naczyń i wpływają na przebudowę tkanki łącznej w ich ścianach. Relaksyna dodatkowo wpływa na osłabienie struktury kolagenu w ścianach żył. Te zmiany prowadzą do zwiększonej podatności ścian naczyń żylnych na rozciąganie i osłabienia funkcji zastawek żylnych.

W aspekcie anatomicznym kluczowe znaczenie ma ucisk powiększającej się macicy. W III trymestrze ciąży macica uciska na spływ żył biodrowych, a z czasem na żyłę główną dolną i spływ żyły nerkowej, co prowadzi do utrudnienia odpływu krwi z kończyn dolnych i miednicy mniejszej. Wzrost ciśnienia w jamie brzusznej dodatkowo utrudnia powrót żylny. Ucisk na żyłę główną dolną może powodować przekierowanie przepływu krwi do żył przykręgosłupowych i układu żył nieparzystych co nie kompensuje w pełni zaburzeń hemodynamicznych.

Dr Justyna Wilczko-Kucharska. Klinika Flebologii

Czy wiesz, że?

Według naszych wieloletnich badań i obserwacji kobiet „ciąża” jest najważniejszym czynnikiem odpowiadającym za rozwój szeroko pojętej niewydolności żylnej, w tym niewydolności żylnej miednicy.

dr n. med. Justyna Wilczko-Kucharska

Jeśli chodzi o zakrzepicę żylną w ciąży, to jej patogeneza opiera się na klasycznej triadzie Virchowa, ale ze specyficznymi dla ciąży modyfikacjami. Zastój żylny jest potęgowany przez opisany wyżej ucisk mechaniczny macicy. Stan nadkrzepliwości w ciąży wynika ze wzrostu stężenia czynników krzepnięcia (szczególnie fibrynogenu, czynników VII, VIII, X) przy jednoczesnym obniżeniu aktywności naturalnych antykoagulantów (białka S) i zwiększonej oporności na aktywowane białko C. Dodatkowo dochodzi do osłabienia mechanizmu fibrynolizy, czyli procesu fizjologicznego rozkładu włóknika (fibryny) – kluczowego składnika skrzepu we krwi.
W okresie połogu ryzyko zakrzepicy jest szczególnie wysokie w pierwszych 6 tygodniach ze względu na gwałtowne zmiany hormonalne, urazy naczyń związane z porodem (szczególnie przy cięciu cesarskim), czasowe unieruchomienie i utrzymującą się nadkrzepliwość. Dodatkowym czynnikiem jest wzrost stężenia czynnika VIII i czynnika von Willebranda we wczesnym okresie poporodowym. Powrót parametrów hemostazy do stanu sprzed ciąży następuje stopniowo w ciągu 6-8 tygodni od rozwiązania ciąży.
Całość tych zmian tworzy specyficzne środowisko sprzyjające zarówno rozwojowi niewydolności żylnej, jak i powstawaniu zakrzepicy żylnej, co wymaga szczególnej czujności diagnostycznej i odpowiedniego postępowania profilaktycznego, zwłaszcza u Pacjentek z dodatkowymi czynnikami ryzyka (patrz tabela wyżej).

Najczęstsze odchylenia w układzie żylnym kobiety ciężarnej

  • zespół żyły głównej dolnej – ucisk żyły głównej dolnej spowodowany powiększającą się macicą.
  • zwężenie lewej żyły nerkowej – najczęściej dochodzi do niego w trzecim trymestrze ciąży
  • zwężenie lewej żyły biodrowej wspólnej – dochodzi do niego już w drugim trymestrze ciąży
  • poszerzenie żył jajnikowych – najczęstsza przyczyna pociążowej niewydolności żylnej miednicy u kobiet
  • poszerzenie splotów żylnych przymacicz – zazwyczaj monstrualnych rozmiarów – pochodna niewydolności żył jajnikowych
  • ucisk żył biodrowych zewnętrznych
  • poszerzenie spływu żył biodrowych wewnętrznych
  • żylaki krocza i sromu
  • częściowa niewydolność żył odpiszczelowej lewej

Rozpoznawanie i diagnostyka

Diagnostyka i rozpoznawanie choroby żylnej w ciąży opiera się na podejściu wieloetapowym. Analiza problemu zaczyna się zawsze od szczegółowo zebranego wywiadu lekarskiego. Kluczowe jest ustalenie występowania objawów typowych dla niewydolności żylnej oraz określenie momentu ich pojawienia się. Wywiad rodzinny w kierunku chorób żylnych i trombofilii ma znaczenie prognostyczne.

Badanie przedmiotowe obejmuje szczegółową ocenę wizualną i palpacyjną kończyn dolnych oraz okolicy sromu i krocza. Standardem jest pomiar obwodów kończyn na określonych poziomach w celu dobrania kompresjoterapii ciążowej (pończoch lub rajstop uciskowych odpowiednio dobranych dla Pacjentki).

USG Doppler przez powłoki brzuszne wykonywane u ciężarnej.
USG Doppler wykonywane przez powłoki brzuszne to badanie z wyboru w ocenie choroby żylnej u kobiet ciężarnych.

Badaniem z wyboru w ocenie układu żylnego w ciąży (zarówno pod kątem oceny wydolności układu żylnego jak i zmian zakrzepowych) jest ultrasonografia dopplerowska. Badanie wykonuje się w pozycji stojącej i leżącej, oceniając przepływ w głównych pniach żylnych, stan zastawek w świetle naczyń, obecność refluksu oraz drożność głównych pni naczyniowych.

Pacjentki w ciąży z zaawansowaną niewydolnością żylną kończynową, niewydolnością żylna miednicy w wywiadzie, z żylakami krocza i sromu oraz te, u których podejrzewa się zakrzepicę żylną, zawsze powinny mieć wykonane badanie przezbrzuszne w USG Doppler z oceną żył w jamie brzusznej i miednicy.

Diagnostyka zakrzepicy żylnej w ciąży – poza wykonaniem USG Doppler żył – uzupełniana jest czasem o oznaczenie poziomu D-dimerów (z uwzględnieniem fizjologicznego wzrostu w ciąży). USG kompresyjne pozostaje złotym standardem diagnostycznym. W przypadkach wątpliwych lub przy podejrzeniu zatorowości płucnej konieczne może być wykonanie dodatkowych badań obrazowych z uwzględnieniem bezpieczeństwa płodu.

W przypadkach wątpliwych i zagrażających życiu (szczególnie w III trymestrze ciąży) sięga się czasami po wenografię MR (preferuje się wykonanie badania bez podania środka kontrastowego). Badanie wenograficzne jest dość trudne u kobiet w ciąży z uwagi na ruchy płodu Zapewnia ono jednak wysoką czułość i swoistość w wykrywaniu skrzeplin w obrębie żył biodrowych wewnętrznych i w żyłach jajnikowych.

Profilaktyka i leczenie choroby żylnej w ciąży

Leczenie choroby żylnej w ciąży, jeśli wystąpi, ogranicza się do minimalizowania jej powikłań i progresji. Zalecamy postępowanie zachowawcze polegające na zmianie tryby życia (unikanie długotrwałego stania i siedzenia, dźwigania oraz przebywania w jednej pozycji zaburzającej odpływ żylny w jamie brzusznej i miednicy). Zalecane są regularne spacery lub ćwiczenia nóg, które aktywują mięśnie łydek. Jeśli chodzi o ćwiczenia fizyczne, to zawsze dostosowuje się je do możliwości Pacjentki i zaawansowania ciąży. Poza wspomnianymi spacerami rekomendowane są takie ćwiczenia, jak pływanie czy delikatna joga. Podczas odpoczynku zaleca się unoszenie nóg powyżej poziomu serca.

Kompresjoterapia u kobiet w ciąży pełni rolę profilaktyczną i leczniczą. Istotnie hamuje progresję niewydolności żylnej kończynowej i ryzyko zakrzepicy żylnej w nogach.

Gorące kąpiele, sauna czy ogrzewanie podłogowe mogą nasilać objawy niewydolności żylnej. Dlatego należy ich unikać w ciąży. Zdrowa dieta, bogata w błonnik i uboga w sól, pomaga w utrzymaniu prawidłowej masy ciała i zapobiega zaparciom, które mogą istotnie wpływać na nasilenie objawów niewydolności żylnej miednicy.

Kompresjoterapia pełni w ciąży rolę kluczową. Stanowi ona zarówno leczenie, jak i profilaktykę. Pończochy lub rajstopy uciskowe poprawiają przepływ krwi żylnej, redukują obrzęki, zapobiegają poszerzaniu żył na nogach, znacznie zmniejszając ryzyko zakrzepicy żylnej.

W ciąży wykorzystywane są zazwyczaj wyroby w II klasie ucisku (CCL: 23-32 mmHg). Klasę I (CCL1) stosujemy raczej u Pań w pierwszej ciąży, u których dolegliwości ze strony układu żylnego są bardzo skąpe. Dobór rozmiaru pończoch czy rajstop uciskowych odbywa się co 10-14 tygodni ze względu na możliwość zmiany obwodów. Ważne jest by ucisk był stosowany przez kobiety ciężarne przez cały dzień.
W ciąży stosuje się czasem leki flebotropowe. Wymagana jest jednak uprzednia konsultacja z lekarzem ginekologiem lub flebologiem.

Kobiety w ciąży (zwykle od drugiej wzwyż) doświadczają niewydolności żylnej miednicy oraz żylaków okolic intymnych. W takich przypadkach zaleca się stosowanie specjalistycznych pasów i opasek uciskowych fiksowanych przy pomocy przylepców i szelek. Zapewniają one wsparcie dla obszaru pachwin i krocza, poprawiając krążenie krwi i redukując objawy.

W przypadku kobiet z wysokim ryzykiem zakrzepicy żylnej (np. u Pań z rozpoznaną trombofilią, poronieniami w wywiadzie czy zaawansowaną niewydolnością żylną miednicy) lekarz może rozważyć wdrożenie profilaktyki przeciwzakrzepowej.

Najczęściej
zadawane pytania

  • Jak najbardziej. Dolegliwości bólowe i uczucie napięcia skóry w okolicach sromu i krocza często wiążą się z niewydolnością żylną miednicy i tzw. żylakami okolic intymnych. Problem ten jest dość częsty – dotyka około 20% ciężarnych, szczególnie w III trymestrze. U kobiet zachodzących w 3. lub 4. ciążę żylaki sromu i krocza występują dużo częściej. W takich sytuacjach pomocne jest stosowanie specjalnych pasów kompresyjnych na okolice intymne, unikanie długotrwałego siedzenia, regularne spacery i pozycje odciążające miednicę. W przypadku nasilonych dolegliwości konieczna jest konsultacja z flebologiem lub ginekologiem.

  • Podwyższone ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych utrzymuje się przez około 6-8 tygodni po porodzie (okres połogu). Jest to okres szczególnie niebezpieczny ze względu na utrzymującą się nadkrzepliwość krwi i często ograniczoną aktywność fizyczną kobiety rodzącej. W tym okresie należy szczególnie dbać o profilaktykę przeciwzakrzepową, stosować kompresjoterapię i utrzymywać odpowiednią aktywność fizyczną. W przypadku dodatkowych czynników ryzyka może być konieczne stosowanie profilaktyki farmakologicznej.

  • Natychmiastowej konsultacji flebologicznej wymagają następującej objawy (wymienione poniżej objawy mogą wskazywać na incydent zakrzepowy lub zakrzepowo-zatorowy):

    • nagły, jednostronny ból łydki lub uda
    • asymetryczny obrzęk jednej kończyny (częściej po stronie lewej)
    • zaczerwienienie i przegrzanie skóry nogi (łatwo dostrzegalne w rzucie żylaka; żylak ponadto staje się twardy i bolesny)
    • nagłe pojawienie się duszności, szczególnie jeśli jest ona połączona z bólem podbrzusza lub obrzękiem nogi
    • nietypowy, silny ból w klatce piersiowej.
    • zakrzepowe zapalenie żył powierzchownych: uchodzi za najmniej groźną postać zakrzepicy. Zdarza się jednak, że nawet w 20% przypadków wikła się ono zakrzepicą żył głębokich. Typowym objawem zakrzepowego zapalenia żył powierzchownych jest duży odczyn zapalny z towarzyszącą bolesnością i zaczerwienieniem. Najczęściej umiejscawia się w obrębie zmienionej żylakowato żyły. Leczenie jest zwykle zachowawcze, polega na stosowaniu preparatów miejscowych oraz na użyciu kompresji dobranej właściwie do zajętej procesem chorobowym kończyny dolnej.
    • zakrzepica żył głębokich: szacuje się, że w okresie ciąży i połogu jej częstość może przekraczać nawet 1% przypadków. Każda zakrzepica żył głębokich w ciąży musi być traktowana jako stan zagrożenia życia mogący zakończyć się zatorowością płucną. Zakrzepica żylna w ciąży leczona jest heparynami drobnocząsteczkowymi, pochodne kumaryny są przeciwwskazane.
    • W czasie ciąży dużym problemem stają się tzw. żylne zespoły uciskowe. Najczęściej wynika to z powiększania się macicy i ucisku na spływy biodrowe. Zdecydowanie częściej zakrzepice żylne w segmencie biodrowo-udowym stwierdzamy po stronie lewej. Wynika to głównie z asymetrycznej anatomii i niekorzystnych relacji tętnic do żył.
    • zakrzepica splotów żylnych miednicy małej i żyły jajnikowej: jest to niedoceniany i niedodiagnozowany typ zakrzepicy żylnej u kobiet w ciąży, w szczególności u Pań z żylakami splotów żylnych przymacicz rodzących po raz 3 lub 4, u osób z niezdiagnozowaną nadkrzepliwością czy u Pań po porodach rozwiązywanych cięciem cesarskim. Najczęstszy typ zakrzepicy w tej lokalizacji dotyczy prawej żyły jajnikowej (ponad 70% przypadków). Objawy silnego bólu (może imitować ból przy zapaleniu wyrostka robaczkowego), podwyższonej ciepłoty ciała czy nudności pojawiają się zwykle do 2-14 dni po porodzie. Jest to groźna choroba mogąca zakończyć się masywną zatorowością płucną.
  • Kompresjoterapię (leczenie uciskiem) najlepiej rozpocząć profilaktycznie już w pierwszym trymestrze ciąży, nawet jeśli nie występują jeszcze żadne objawy niewydolności żylnej. Wczesne wdrożenie kompresji znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju żylaków i innych powikłań żylnych. Pończochy należy zakładać rano przed wstaniem z łóżka, gdy nogi nie są jeszcze obrzęknięte. W przypadku pojawienia się pierwszych objawów choroby żylnej (uczucie ciężkości nóg, obrzęki, pajączki naczyniowe czy żylaki) należy niezwłocznie rozpocząć noszenie wyrobów uciskowych. Proszę pamiętać, by dobór wyrobów uciskowych był połączony z badaniem USG Doppler i oceną zaawansowania choroby żylnej.

Poznaj nasze najnowsze publikacje i prace naukowe.

Działalność naukowa zespołu Kliniki Flebologii wnosi znaczący wkład w rozwój współczesnej flebologii. Nasze badania naukowe i publikacje potwierdzają skuteczność innowacyjnych i autorskich metod leczenia, wyznaczając nowe standardy w terapii chorób żylnych.

Lekarze Kliniki Flebologii są pionierami przyczynowego sposobu leczenia choroby żylnej na świecie. Nasze autorskie metody leczenia, potwierdzone badaniami naukowymi i prestiżowymi publikacjami, otworzyły nowe możliwości dla wszystkich pacjentów flebologicznych.

Wprowadzenie autorskiej klasyfikacji hemodynamicznej i radiologicznej stosowanej w ocenie niewydolności układu żył jajnikowych ułatwiło planowanie leczenia pacjentek z niewydolnością żylną miednicy. Ta autorska metoda pozwala na precyzyjną ocenę zaburzeń przepływu krwi, umożliwiając lekarzom dobór optymalnej strategii terapeutycznej.

Lekarze Kliniki Flebologii byli pionierami w zastosowaniu metody klejenia żylaków w Polsce. Jako pierwsi wprowadziliśmy tę innowacyjną, małoinwazyjną technikę do praktyki klinicznej w naszym kraju. Zachęcamy do zapoznania się wynikami badania porównującego skuteczność klejenia i laserowej ablacji wewnątrzżylnej w leczeniu niewydolności żylnej kończyn dolnych.

Planowanie ciąży a niewydolność żylna kończyn dolnych

Planujesz ciążę i martwisz się o żylaki? 😟 W tym filmie dowiesz się, jak przygotować swoje nogi na ten wyjątkowy czas! Poznaj kluczowe kroki, aby zminimalizować ryzyko niewydolności żylnej i cieszyć się zdrową ciążą. 💪

Dr Venus: wirtualna doradczyni Pacjenta

Szukasz odpowiedzi na nurtujące Cię pytanie dotyczące żył? Zapytaj naszą Dr Venus!

Pacjentka Kliniki Flebologii po leczeniu embolizacyjnym.
  • Czy możesz doradzić mi w kwestii kompresjoterapii w ciąży?
  • Oczywiście! Kompresjoterapia w ciąży jest ważnym elementem prewencji i leczenia problemów z układem żylnym.

01 / 08
Embolizacja żylna. Dr Cezary Szary. Klinika Flebologii

Nowoczesne leczenie żył

Oferujemy leczenie zarówno w trybie ambulatoryjnym, jak i w ramach przyjęć na oddział dzienny. Pobyt jest krótkotrwały. Pacjent spędza w Klinice od 1 do 5 godzin.

Chcesz umówić wizytę w Klinice Flebologii?

Zapraszamy do kontaktu!